Aydınlatılmış onam sadece “OKUDUM, ANLADIM, ONAYLIYORUM” şeklinde üç kelimenin yazılması ve akabinde ad-soyadı ile imzalatılması mıdır?

Aydınlatma ve onam birbirinden iki ayrı kavramdır ve doktorlar üzerinde de iki ayrı yükümlülüktür. Aydınlatma, hastayı yapılacak işlem, tanı veya tedavi hakkında yazılı ve sözlü olarak detaylı bilgilendirmektir. Onam ise bu bilgilendirmeler ışığında hastanın onayını almaktır.

Cerrahi branşların ve daha çok girişimsel işlem yapan bölümlerin en büyük korkularından birisi şikâyet veya dava konusu olmaktır. Tazminat davalarının büyük çoğunluğunu oluşturduğu ve talep edilen tazminat miktarlarının da 20-30 milyonlara dayandığı branşlar da yine bahsettiğimiz bu branşlardan oluşmaktadır.

Peki bu branşların davalarının kilit noktası nedir? Bu davalardan kendilerini nasıl koruyabilirler? Davalarda kendilerini nasıl daha etkili savunabilirler? Tabii ki doğru bir aydınlatılmış onamla…

Aydınlatılmış onamın önemine öğrencilik yıllarında değinilmekte ancak nasıl alınacağı yönünde detaylı bilgilendirme yapılmamaktadır. Bu sebeple çoğu hekim, aydınlatılmış onamı hastaya imza attırmaktan ibaret görmektedir. İşin ciddiyetini ancak dava söz konusu olduğunda anlamakta ve çıkış yolları aramaktadır. İş o aşamaya geldiğinde yapacak çok bir şey kalmamakta ve onam çoğu zaman geçersiz olmaktadır. Çünkü davalarda aydınlatma ve onam ayrı ayrı incelenmektedir. İlki aydınlatmanın doğru yapılıp yapılmadığı, ikincisi ise doğru yapılan aydınlatma üzerine onamın alınıp alınmadığıdır.

Aydınlatmanın kapsamı, bilgi vermenin usulü vb. teknik bilgiler Hasta Hakları Yönetmeliği’nde detaylandırılmıştır. Ancak biz bunları teknik olarak bilmiyoruz ve kulaktan dolma bilgilerle riski bu kadar büyük olan yükümlülüklerin altına giriyoruz. Çünkü bir dava söz konusu olduğunda ispat yükümlülüğü hekimdedir. Aydınlatılmış onamı kurallarına uygun alarak ve doğru şekilde saklayarak hekim bu ispat yükümlülüğünü yerine getirebilmekte ve herhangi bir girişimsel işlemle alakalı riskler ve komplikasyonlar hekimin sorumluluğundan kalkmış olmaktadır.

Eğer riskler ve oluşabilecek komplikasyonlar hekim tarafından aydınlatılmış onamda bildirilmezse, bu durumda komplikasyon bile medikal malpraktise dönüşür. Tazminat yoluyla da maddi ve manevi zararların ödenmesi söz konusu olur.

Aydınlatılmış onamın bu kadar ince çizgileri bulunmaktayken, okulda öğrendiğimiz kadarıyla ve hocalarımızdan gördüğümüz şekliyle hareket etmek, içinde bulunduğumuz sağlık sisteminin gerçekleri de göz önünde bulundurulduğunda akıllıca değildir.