Kan şekeri düşüklüğü, çocuklarda ateşli havale ve epilepsi krizlerinde hayat kurtaran doğru ilk yardım adımlarını derledik. Vücutta bir etkiye karşı tepki olarak ortaya çıkan ateş, ağrı, terleme, soluk alıp vermede daralma ve iç sıkıntısı gibi belirtiler bazen ciddi bir hastalığın habercisi olabilir. Göğüs ağrısıyla beliren kalp krizinden, soğuk terleme ile kendini gösteren kan şekeri düşüklüğüne (hipoglisemi), yüksek ateşli havalelerden epilepsi nöbetlerine kadar pek çok acil durumda sakin kalınmalı, hastaya güven verilmeli ve vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım çağrılmalıdır.

ŞEKER HASTALIĞI (Diabetes Mellitus)

Vücudun yeterli insülin üretemediği veya hücrelerin insülini etkili kullanamadığı (insülin direnci) durumlar sonucu kan şekerinin yükselmesiyle seyreden kronik bir hastalıktır. İnsülin, pankreastaki Langerhans adacıklarında üretilir ve kandaki glikozun hücrelere taşınmasını sağlar.

• Tip 1 Diyabet: Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlayan, vücudun insülin üretmediği ve ömür boyu insülin enjeksiyonu veya pompası gerektiren otoimmün bir durumdur.

• Tip 2 Diyabet: Genellikle 40 yaş üstü ve obeziteyle ilişkilendirilen, vücudun insülini yeterli üretemediği veya kullanamadığı türdür. Diyet, egzersiz, ağızdan alınan ilaçlar veya insülinle yönetilir.

1. Yüksek Kan Şekeri (Hiperglisemi)

Günler içinde yavaş yavaş gelişir. Tedavi edilmezse diyabetik komaya yol açabilir.

• Belirtiler: Sıcak ve kuru cilt, hızlı nabız ve solunum, nefeste meyvemsi/tatlı koku, aşırı susama, yorgunluk ve uyuşukluğu takip eden bilinç kaybı.

• İlk Yardım: Hastanın acilen sağlık kuruluşuna sevki sağlanmalıdır. Bilinç kapalıysa 112 aranmalı; solunum varsa Kurtarma (Koma) Pozisyonu verilerek yaşamsal bulgular takip edilmelidir. Solunum yoksa derhal CPR (Temel Yaşam Desteği) başlatılmalıdır.

2. Düşük Kan Şekeri (Hipoglisemi)

Kan şekerinin 70 mg/dl’nin altına düşmesiyle aniden gelişir. 40 mg/dl altı yaşamsal risk taşır.

• Belirtiler: Baş dönmesi, baygınlık, açlık hissi, soğuk terleme, nemli cilt, hızlı nabız, çarpıntı, kas titremeleri, kafa karışıklığı ve mantıksız davranışlar.

• İlk Yardım:

  1. Hastanın bilinci yerindeyse oturmasını sağlayın.

  2. Yanında veya çevrede bulunan kesme şeker, meyve suyu veya şekerli gıdalar yemesini/içmesini sağlayın. (Verilen şeker, yüksek kan şekerine sahip bir hastaya yanlışlıkla verilse bile durumu ciddi şekilde riske atmaz; ancak düşük kan şekerinde hayat kurtarır).

  3. Hasta düzelmezse veya bilincini kaybederse derhal 112 çağrılmalı, solunumu varsa Koma Pozisyonu verilmeli, solunumu durursa CPR’a geçilmelidir.

HAVALELER VE MENENJİT

1. Ateşli Havaleler (Konvülsiyon)

Vücut sıcaklığının 38°C üzerine çıkmasıyla özellikle 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocuklarda beynin anormal elektriksel deşarjı sonucu oluşur.

• İlk Yardım:

  1. Çocuğun/bebeğin giysilerini hemen çıkarın.

  2. Alın, şakaklar, koltuk altları ve dirsek içlerine çeşme suyuyla ıslatılmış bezlerle kompres yapın. (Kesinlikle sirke veya buzlu su kullanmayın).

  3. Bebeği/çocuğu ılık duşa sokmak veya oda sıcaklığındaki suyla ıslatılmış çarşafa sarmak uygulanabilir.

  4. Sayıklama, gözlerde kayma, tek taraflı veya artan kasılmalar varsa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

2. Menenjit

Beyin zarı iltihabıdır. Yüksek ateşle birlikte seyreder ve uyanık olunması gereken ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

• Belirtiler: Ense sertliği, bastırıldığında solmayan kırmızı/mor döküntüler, gün ışığına ve elektriğe karşı aşırı hassasiyet (fotofobi).

• Ense Sertliği Testi: Sağlıklı bir bebek sırtüstü yatarken başı enseden kaldırıldığında başını kaldırma refleksine katılır. Menenjitli bebekte ise ense tahta gibi serttir ve bu refleks görülmez.

EPİLEPSİ (Sara Hastalığı)

Beyindeki sinir hücrelerinin geçici olarak anormal elektriksel aktivite göstermesi sonucu oluşan tekrarlayan nöbetlerdir.

Nöbet Belirtileri (Aura ve Kriz Anı)

• Aura (Ön Belirtiler): Dejavu hissi, ani korku dalgası, olağan dışı koku/tatlar, işitme değişiklikleri, göz dalmaları, kol ve bacaklarda istemsiz kasılmalar.

• Kriz Anı: Yere düşme, çığlık atma, dilde ısırma, idrar/gaita kaçırma, ağızdan köpük veya kan gelmesi, kasılmalar.

Nöbet Anında İlk Yardım (Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler)

• YAPIN:

  • Sakin olun ve nöbetin kendi sürecini tamamlamasını bekleyin (genellikle birkaç dakika sürer).

  • Hastanın başının altına ceket, yastık gibi yumuşak bir nesne koyarak başını darbelerden koruyun.

  • Etraftaki kesici, sert ve zarar verebilecek eşyaları uzaklaştırın.

  • Solunumu rahatlatmak için sıkı kravat, eşarp veya yakayı gevşetin.

  • Nöbet bittikten sonra bilincini, solunumunu ve yaralanma durumunu kontrol edin.

• KESİNLİKLE YAPMAYIN:

  • Hastayı bastırmaya veya hareketlerini engellemeye çalışmayın (Omuz çıkığı, kırık veya tendon kopmalarına neden olabilir).

  • Kilitlenmiş çeneyi açmaya çalışmayın (Çene çıkabilir, dişler kırılabilir veya parmağınız ısırılabilir).

  • Soğan, kolonya veya amonyak koklatmayın (Beyne yeni uyarı göndererek nöbet süresini uzatır).

  • Ağzına yiyecek, içecek veya herhangi bir cisim sokmayın.