İnme bir beyin krizidir. Yani çok acil ve hayatı tehdit eden bir durumdur. Peki acil durum ne demek? İnme nedir? Felç nedir? Ve en can alıcı soru: Tedavisi var mıdır?

Gelin soruları teker teker kısa bir şekilde anlayalım. Çünkü bir şeyleri anlamadan ne olduğunu, nasıl bir önlem alacağımızı ve böyle bir durumda ne yapmamız gerektiğini bilemeyiz. Bilmek demişken, evet tam da “bilmek” yani bilim. Bilim her şeyin başında gelir. Bilim, yolumuzu aydınlatan en büyük hayat fenerimizdir. Mukaddes kitabımızın ilk ayetinde denildiği gibi “Oku”madan bilemeyiz, bilinçlenemeyiz. Diğer taraftan yaygın sosyal medya kullanımı ve bilgiye erişimin hızlı ve kolay olması, beraberinde ciddi bir bilgi kirliliğini de getirmektedir. Dolayısıyla doğru kaynaklardan okuyarak en güvenilir bilgilere ulaşmanız dileğiyle diyerek hızlıca esas konuya geçelim.

İnme Nedir?

İnme; ani gelişen, beyine pıhtı atması sonucu oluşan, felç kalmamıza sebebiyet veren ve tedavi edilmediği takdirde ölümle sonuçlanabilen, her yaşta ortaya çıkabilen bir hastalıktır. Diğer tabiriyle beyin damar tıkanıklığı sonucu, tıkalı olan damarın etkilediği alan ve ölçüsüne göre hafif bulgulardan koma tablosuna kadar ani ortaya çıkan bir beyin-damar hastalığıdır.

İnmeler; pıhtının damarı tıkamasına bağlı olarak iskemik ve beyindeki damarın patlaması veya kanaması sonucu oluşan hemorajik inme olarak ikiye ayrılmaktadır. İnmelerin yaklaşık %85’i iskemik inme olup, bu doğrultuda gelişmeleri ve son bilgileri daha uygun bir dilde size aktarmaya çalışacağım.

Dünyada yaşayan her 4 kişiden biri (%25’i) yaşamı boyunca inme geçirecektir. İstatistiksel olarak 2019 yılında dünya genelinde yaklaşık 12.2 milyon kişi ilk inmesini geçirdi ve bunların maalesef 6.5 milyonu hayatını kaybetti. Aynı zamanda dünyada yaklaşık 110 milyon insan geçirdiği inme nedeniyle felçli olarak hayatını kısmen idame ettirmektedir. İnme riski yaşla birlikte artmakta olup hastaların %60’ı 70 yaş üstünde, %16’sı ise 50 yaş altında inme geçirmektedir.

Birisinin İnme Geçirdiğini Nasıl Anlarız?

Gibi şikayetlerin aniden tek başına veya birlikte ortaya çıkması durumunda inmeden şüphelenmek gerekir.

Böyle Bir Durumda Ne Yapmak Gerekir?

Yukarıda belirtilen bulguları olan bir kişinin veya inme geçiren hastanın en erken dönemde ve en yakın sağlık merkezine ulaştırılması gerekmektedir.

Peki Neden?

İnme aslında bir beyin krizidir ve beyine pıhtı atması sonucu oluşmaktadır. Beyine pıhtı atması sonucunda tıkalı olan damar alanındaki beyin dokusunun oksijensiz kalmasına bağlı olarak 1 dakikada 1.9 milyon nöron (beyin hücresi) ve 14 milyar sinaps (nöronlar arası bağlantı) kaybolmaktadır.

Beyin hücrelerinin yenilenmediğini biliyoruz. Temel sebebin pıhtı atması nedeniyle beyindeki damarın tıkalı olması olduğunu düşünürsek; o zaman pıhtıyı eritirsek veya o pıhtıyı beyinden alırsak kan akışı yeniden sağlanacağı için felç kalma riski ortadan kaldırılabilir.

Peki Niye Felç Kalıyoruz?

Beynin vücudumuzdaki en önemli organ olduğunu belirtmek yanlış olmayacaktır. Vücudumuz bir bütündür ama bu bütünlüğü sağlayan da beyindir. Beyin; üst kontrol ve yönetim gibi bütün fonksiyonları bir arada uygulayan ve yaptığımız bütün eylemlerin ana merkezinin yerleştiği, yaklaşık 1300-1400 gram ağırlığında, 80-90 milyar nörondan oluşan muazzam ötesi bir organdır.

Evet, yukarıda söylediğimiz gibi bütün eylemlerin beyinde ana merkezi bulunmaktadır. Yani kolunuzu veya bacağınızı kaldırmak, gözünüzü kapatmak veya görmek, konuşmak veya anlamak gibi inmede ani olarak kaybolan bütün eylemlerin beyinde merkezi bulunur. Beyne giden damarlarda tıkanıklık sonucu etkilenen merkeze göre bulgular ortaya çıkmaktadır.

Peki niye inme geçiren hastalarımızın büyük çoğunluğu felç kalmaktadır? Çünkü beyinde fonksiyonel haritalama yapıldığında kol ve bacak en büyük alanı kaplamakta olup buna müteakip bulgular, yani kol ve bacakta güçsüzlük ortaya çıkmaktadır.

Sıkıldığınızı hisseder gibiyim, o zaman azacık daha sabır; çünkü asıl bilmeniz ve çevrenizdekilere anlatmanız gereken kısma geldik.

İnmenin beyne giden atardamarların (arterlerin) pıhtıyla tıkanması sonucu ortaya çıktığını öğrendiysek, o zaman tedavinin de mantığa uygun olarak bu pıhtının çözülmesi veya çıkarılması şeklinde olması gerektiğini söylersem kimsenin itirazı olmayacaktır. Evet, bu kısa iki cümle bilim insanlarının neredeyse 100 yılını almıştır.

İnme geçiren hastaların tedavisinde en önemli faktör zamandır. Zaman eşittir beyin. Ne kadar erken müdahale edilirse felç kalma oranınız o kadar düşük olacaktır. İlk 3 saat içinde yapılan müdahalelerde neredeyse tama yakın iyileşme gözlemlenmektedir.

İnme Hastalarının Acil Tedavisi

İnme hastalarının acil tedavisi temel olarak iki şekilde yapılmaktadır:

1. İntravenöz Trombolitik Tedavi: Günümüzde inme hastalarına ilk 4.5 saat içinde damardan ileri düzey özel kan sulandırıcı ilaç verilmektedir. Bu tedavi yaklaşık %33 civarında, yani 10 hastadan 3’ünde tedavi etkisine sahiptir.

2. Mekanik Trombektomi (Beyin Anjiyosu): Diğer en önemli ve dünyada 2015 yılından itibaren kabul gören tedavi ise Mekanik Trombektomi dediğimiz beyin anjiyosudur. Yani kalp krizinde olduğu gibi kasıktan atardamara girilerek, beyinde pıhtının olduğu damardan mekanik yöntemle özel stentlerle pıhtının geri alınması işlemidir. Trombektomi işlemi özellikle ilk 6 saatte yapılmaktadır. Ancak bazı hastalarda 24 saate kadar da yapılabilmekte olup son teknolojik cihazlarla başarı oranı %90’lara ulaşmaktadır.

Sağlığa Bakış dergisinin değerli okuyucuları; inme artık tedavi edilebilir bir hastalıktır. Hastalarımızın en erken dönemde, beyinde nöron kaybının en az olduğu dönemde inme merkezi olan tam teşekküllü bir hastaneye ulaşması durumunda yapılan müdahale ile hastalarımız artık hayata eskisi gibi güzel gülümseyecek ve felçli kalmayacaktır.

Belki inme geçirmenizi önleyemeyiz ama unutmayın: ERKEN TEDAVİ HAYAT KURTARIR, FELÇ KALMAK ARTIK KADERİNİZ DEĞİLDİR.

Uzm. Dr. Vugar CAFER

Nöroloji ve Girişimsel Nöroloji Uzmanı – İnme Doktoru

---