ALERJİ ISI BİTKİNLİĞİ VE SICAK ÇARPMALARINDA İLK YARDIM
Yaza girdiğimiz bu günlerde; alerji, ısı bitkinliği ve sıcak çarpması vakalarında neler gözlemlendiği, bu durumlarda ilk yardım uygulamalarının nasıl yapılması gerektiği hususunda siz okurlarımızla görüşlerimizi paylaşmayı önemli gördük.
Alerji; çoğu insan için normalde zararsız olan tetikleyici bir maddeye karşı vücudun kendini tehdit altında gibi algılayarak bağışıklık sistemini harekete geçirmesi sonucu oluşan anormal reaksiyondur. Hafif ya da şiddetli olabilen bu reaksiyonlar yaşam kalitesini etkileyebilir. Genetik yatkınlık, çevresel faktörler (sanayileşme, hava kirliliği, gıda katkı maddeleri), mesleki faktörler ve stres gibi etkenler alerjiyi tetikleyebilir. Polen ve mantar sporlarına bağlı alerjilerde olduğu gibi mevsimsel değişiklikler de önemli rol oynar. Yaygın alerjenler arasında polen, küf, toz, fındık, kabuklu deniz ürünleri, yumurta, arı sokmaları, kimyasal maddeler, lateks ve bazı ilaçlar (örneğin penisilin) yer alır.
Alerjik reaksiyonlar hafif kaşıntıdan; kırmızı ve kaşıntılı deri döküntülerine, gözlerde kızarıklık ve sulanmaya, hapşırık, burun akıntısı, hırıltılı solunum, nefes darlığı, ellerde, ayaklarda ve yüzde şişlik, karın ağrısı, kusma, ishal ve uyku problemlerine kadar farklı belirtilerle ortaya çıkabilir.
Bazı durumlarda ise anafilaksi adı verilen, yaşamı tehdit eden çok ağır alerjik reaksiyon gelişebilir. Anafilaksi, alerjene maruz kaldıktan saniyeler veya dakikalar sonra ortaya çıkabilir. Şiddetli nefes darlığı, göğüste sıkışma, dil ve boğazda şişme, göz çevresinde ödem, ciltte yaygın kabarıklıklar, çarpıntı, bilinç bulanıklığı ve şoka kadar ilerleyebilen belirtiler görülebilir.
Alerjik reaksiyon yaşayan kişide ilk yardım sırasında öncelikle durumun ciddiyeti değerlendirilmelidir. Kişinin alerji öyküsü, ne yediği, hangi ilacı kullandığı veya arı sokması gibi bir etken olup olmadığı öğrenilmeye çalışılır. Kusma yoksa su içmesine yardımcı olunur. Doktorunun önerdiği alerji ilaçları varsa kullanmasına destek verilir. Şiddetli alerjisi olan kişiler yanlarında adrenalin (epinefrin) oto-enjektörü taşıyabilir. Böyle bir ilaç varsa kullanmasına yardımcı olunmalıdır. Solunum sıkıntısı gelişiyor veya kişi kötüleşiyorsa vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ve sağlık ekibi gelene kadar bilinç ile solunum yakından izlenmelidir.
Isı Bitkinliği (Heat Exhaustion)
Isı bitkinliği; aşırı terleme nedeniyle vücudun su ve mineral kaybetmesi sonucu gelişir. Genellikle sıcak ve nemli havaya alışık olmayan kişilerde görülür. Kusma ve ishal gibi sıvı kaybını artıran durumlar riski yükseltir.
Baş ağrısı, baş dönmesi, iştahsızlık, mide bulantısı, aşırı terleme, solgun ve nemli cilt, kas krampları, hızlı ve zayıf nabız ile bilinç bulanıklığı görülebilir.
İlk yardımda kişi serin ve gölge bir ortama alınmalıdır. Bilinci açıksa su, oral rehidrasyon sıvıları veya izotonik içecekler verilebilir. Bir litre suya bir çay kaşığı tuz ve bir çay kaşığı karbonat eklenerek hazırlanan karışım da mineral kaybının yerine konmasına yardımcı olabilir. Kişi sırtüstü yatırılarak ayakları yaklaşık 30 santimetre kaldırılır. Durum düzelmiyor veya bilinç bulanıklığı gelişiyorsa 112 aranmalıdır.
Sıcak Çarpması (Heatstroke)
Sıcak çarpması, vücudun kendini soğutamaması sonucu gelişen ve yaşamı tehdit eden acil bir tablodur. Isı bitkinliğinden farklı olarak vücut sıcaklığı genellikle 40°C ve üzerindedir.
Belirtileri arasında;
yer alır.
İlk yardımın temel amacı vücut sıcaklığını hızla düşürmektir. Kişi serin ve gölgeli bir ortama alınmalı, giysileri gevşetilmeli veya çıkarılmalı, koltuk altı, kasık ve boyun bölgelerine soğuk uygulama yapılmalıdır. Ilık suyla duş aldırılabilir veya ıslak çarşafa sarılabilir. Sirke kullanılmamalıdır. Bilinci açık ve kusması yoksa sıvı desteği sağlanabilir. Bilinçte bozulma gelişiyor veya kişi düzelmiyorsa derhal 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
Risk Grupları
Sıcak çarpması açısından risk altında bulunan kişiler şunlardır:
