Hava yolu tıkanıklıklarında doğru ve zamanında yapılan ilk yardım uygulamaları hayat kurtarabilir; kısmi ve tam tıkanmanın ayırt edilmesi ile Heimlich manevrasının doğru uygulanması kritik önem taşır.

Oksijen yetmezliğine bağlı hipoksi (Hypoxia) tablosu; hızlı, sıkıntılı ve sesli solunum, burun kanatlarının nefes almak için açılması, konuşma ve solunum güçlüğü, ilk olarak vücudun el ve ayak gibi uç noktalarında tırnaklar ve tırnak yatakları ile yüz çevresinde, dudaklar ve kulak memelerinde grimsi mavi renk (siyanoz) oluşması, durumun daha da kötüleşmesi halinde ise vücudun geri kalanında morarma ile kendini gösterir. Ayrıca endişe, sinirlilik, kaygı hissi, huzursuzluk, baş ağrısı, kusmaya kadar varabilen mide bulantısı ve inatçı öksürük de hava yolu tıkanıklıklarında görülebilen belirtilerdir.

Yüz ve çene yaralanmaları, astım krizlerinde hava yollarının daralmasıyla gelişen solunum güçlüğü, solunum yolunu etkileyen yanıklar, asılma ya da suda boğulma, yangınlarda dumandan etkilenme, egzoz gazı ve baca gazına maruz kalma sonucu oluşan karbonmonoksit zehirlenmeleri ile kömür ocakları, kuyular ve yer altı tankları gibi kapalı alanlarda birikebilen karbondioksit gazı hava yolu tıkanıklıklarına neden olabilir. Ayrıca yapıştırıcılar, temizlik ürünlerindeki çözücüler, bütan ve propan gazları, LPG ve kamp ocaklarında kullanılan yakıtlar da solunum yollarını olumsuz etkileyebilir.

Hava yolu tıkanıklığına; bilinci kapalı hastalarda dil kökünün soluk yolunu kapatması, kan veya kusmuğun hava yolunu tıkaması, sıcak su, buhar veya yanıklar nedeniyle boğazda oluşan iç şişlikler, böcek sokmaları sonucu gelişen anafilaksi gibi ağır alerjik reaksiyonlar ve soluk yoluna yabancı cisim kaçması da neden olabilir. Su dahil olmak üzere her türlü sıvı, gıda veya ilaç hava yolunda kısmi ya da tam tıkanıklık oluşturabilir. Özellikle yer fıstığı gibi sıvıyla temas ettiğinde şişebilen besinler küçük çocuklarda tam tıkanıklık açısından önemli risk taşır.

Hava yolu tıkanıklığında ilk yardımın temel amacı, tıkanıklığa neden olan etkeni ortadan kaldırmaktır. Örneğin kendini asmış bir kişi baş ve boyun korunarak ipten kurtarılmalı, suda boğulan kişi önce kurtarıcının güvenliği sağlanarak sudan çıkarılmalı, karbonmonoksit veya karbondioksit gazına maruz kalan kişiler ise güvenlik önlemleri alınarak temiz havaya çıkarılmalıdır.

Hasta güvenli bir ortama alındıktan sonra bilinç kontrol edilir. Bilinç yoksa birinci değerlendirme yapılır ve gerekirse 112 Acil Çağrı Merkezi aranır. Solunum da yoksa yetişkinlerde 30 göğüs basısı ve 2 kurtarıcı nefes şeklinde Temel Yaşam Desteği (TYD) uygulanır. Bebek ve çocuklarda ise güncel ilk yardım protokollerine uygun şekilde TYD’ye başlanır.

Bilinci olmayan ancak solunumu bulunan hastaya kurtarma pozisyonu verilir. Bilinci açık hastalarda ise ikinci değerlendirme yapılarak baştan ayağa muayene edilir ve gerekli durumlarda 112 aranır.

Hava yolu tıkanıklıkları kısmi ve tam tıkanma olarak ikiye ayrılır.

Kısmi tıkanmada kişi öksürebilir, nefes alabilir ve konuşabilir. Bu durumda toplumda yaygın olarak yapılan yanlışın aksine kişinin sırtına vurulmamalıdır. Hastaya dokunulmadan sadece öksürmeye teşvik edilmesi yeterlidir.

Tam tıkanmada ise kişi nefes alamaz, konuşamaz, ellerini boğazına götürür ve kısa sürede morarmaya başlar. Bu durumda uygulanacak yöntem Heimlich Manevrasıdır.